چالش رفتاری

 چالش رفتاری

خرداد ۱۹, ۱۳۹۸ تورج عنبرا کاردرمانی نظرات

چالش رفتاری چیست  ؟

رفتار به چگونگی عملکرد و هدایت فردی کودک  ، واکنشها و کارایی او در پاسخ به عوامل محیطی و  موقعیتهای روز مره اطلاق می شود . چالش رفتاری ، واژه ایی است که برای توصیف رفتاری استفاده می شود که میتواند در زندگی روزمره کودک اختلال ایجاد کند .


چرا چالش های رفتاری مهم هستند ؟

سلامت و کیفیت زندگی : رفتارهای چالشی ممکن است بر سلامت و کیفیت زندگی پدر و مادر / مراقب کودک تاثیرات جدی بگذارد .

کاهش خطر : بعضی از خطرات مرتبط با رفتارهای چالشی شامل رفتارهای خود زنی مثل خوردن و استنشاق اجسام خارجی ، کوبیدن سر میتواند سبب آسیبهای جدی  شود .

آسیب های غیر منتظره در کودکانی با رفتارهای خشونت آمیز نه تنها برای آنها بلکه برای کودکان اطرافشان و هم چنین بزرگترها  ، شایع می باشد .

نقایص تغذیه ایی : رفتارهای مقابله جویانه و مخالفت آمیز ممکن است منجر به اختلالات تغذیه ایی ، کاهش و یا اضافه وزن شود .

انزوای اجتماعی : رفتارهای چالشی میتواند سبب انزوای اجتماعی کودک و والدین شود .

انتقال و گذار مدرسه : انزوای اجتماعی احتمالا بر حس خوب بودن و گذار و انتقال  از پیش دبستانی به دبستان تاثیر خواهد گذاشت .

مشکلات سلامت روانی : تحقیق نشان میدهد نداشتن مهارت اجتماعی میتواند سبب تنهایی و افسردگی از سنین کودکی شود .

بلوغ : چگونگی رفتار کودک در مقابل بلوغ که نوعی بازخورد مستقیم است را نشان میدهد.


پایه های سازنده لازم برای پیشرفت رفتار چیست ؟

  • خود تنظیمی: توانایی ایجاد ، حفظ و تغییر احساس ، رفتار ، توجه  و سطح فعالیت مناسب برای هر نوع وظیفه یا موقعیت که از لحاظ اجتماعی قابل قبول باشد.
  • پردازش حسی : پردازش درست محرک حسی در محیط و در بدن خودش که مستقیما بر واکنشهای رفتاری اثر می گذارد.
  • زبان درکی: درک زبان
  • زبان بیانی: سخن گفتن  و ساخت کلامی که از سوی دیگران قابل درک باشد
  • کارکرد اجرایی : مهارتهای فکری و استدلال آوری رده بالاتر
  • تعدیل / رشد احساسی : توانایی درک و تلفیق احساساتی را شامل می شود تا تفکر آسانتر شود و بتواند احساسات را درک کند و آنها را تعدیل  کند .
  • مهارتهای اجتماعی با توانایی فرد برای تعامل دو طرفه با دیگران ( به صورت کلامی یا غیر کلامی ) برای مصالحه با آنها و توانایی تشخیص و تبعیت از هنجارهای اجتماعی توصیف میشود .
  • برنامه ریزی و ترتیب دهی : انجام وظایف چند مرحله ایی برای کسب نتیجه ی بدیهی و روشن

چطور میتوانم بگویم کودکم مشکلاتی در ارتباط با جنبه های رفتاری دارد ؟

اگر کودک  مشکلات رفتاری داشته  باشد ممکن  است :

  • در برابر درخواستهای پدر و مادر یا بزرگترها  مخالفت کند.
  • به سرعت مایوس و دلسرد شود.
  • کج خلقی و یا قهر او بیشتر از حد معمول طول بکشد.
  • کج خلقی های بیشتر و یا دوره های رفتاری طولانی از حد متعارف از خود نشان  میدهد.
  • برای نظم دادن کارها مشکل دارد ( برای مثال تهاجمی است و یا توجهی ندارد )
  • استراتژی های رفتاری مرسوم تاثیری برای او بی تاثیر است .

چه مشکلات دیگری می تواند رخ دهد وقتی کودک مشکلات رفتاری دارد ؟

وقتی شما مشکلات رفتاری می بینید ممکن است مشکلات دیگری در ارتباط با جنبه های زیر ببینید:

  • خود تنظیمی: فعالیت فیزیکی ، فکری یا احساسی
  • زبان درکی: درک زبان
  • زبان بیانی ( استفاده  از زبان ) : توانایی استفاده  از زبان  ، برای  بیان خواسته  ها ، ایده ها  و افکار به دیگران
  • کارکرد اجرایی : مهارتهای فکری و استدلال آوری رده بالاتر
  • کنترل احساسی : توانایی درک و تلفیق احساساتی را شامل میشود تا تفکر آسانتر شود و بتواند احساسات را درک و تعدیل کند  .
  • برنامه ریزی و ترتیب دهی وظایف یا فعالیتها ( مثل رونویسی مدلهای داپلو ، طراحی کردن  تصاویر ) .

برای بهبود مشکلات رفتاری چه کاری می توان انجام داد؟

  • مهارتهای اجتماعی : آموزش مهارتهای اجتماعی با تاکید بر شناخت احساسات ، مهارتهای بازی ، حل مسئله  و خود تعدیلی
  • معادل های کاری : مهارتهای معادل های کاری  به کودک آموزش داده  میشود ( مثلا اگر پرخاشگری فیزیکی به این معناست که مرا تنها بگذار ، به کودک مهارت معادلی آموزش داده شود که نشان دهد مرا تنها بگذار )
  • تفکیک اولیه رفتارهای چالشی پدیدار شده
  • محیط پیش دبستانی یا دبستان : باید محیطی مثبت همراه با روابط دوستانه با کارمندان و مراقبین وجود داشته باشد .
  • انتظارات سازگار و واقع گرایانه : اطمینان حاصل کنید همه افراد در این مجموعه انتظارات مشابهی از کودک  داشته  باشند .
  • موفقیت : اطمینان حاصل کنید همه کودکان  با فرصتهای لازم و برنامه ریزی شده ایی برای موفقیت روبرو  شده اند .
  • ارتباط چشمی : به اندازه کافی به کودک  نزدیک شوید تا اطمینان حاصل کنید میتواند صدای شما را بشنود و صورت شما را ببیند ، در واقع هم سطح کودک  شوید .
  • شناخت محرکها : مدیریت رفتاری با شناخت محرکهای رایج یا  انگیزشی آغاز می شود یعنی چه چیزی برایم مناسب است ؟ این  عوامل انگیزشی ممکن است پاداش ، گذراندن وقت با والدین ، زمان استفاده از فن آوری اطلاعاتی و دسترسی به بازی ها یا اسباب بازیهای خاص می باشد . لازم این جایزه ها بلافاصله داده شود ( وقتی آنها انتخاب  میشوند ) و یا حداقل قابل سنجش باشد در نتیجه کودک متوجه میشود چه زمانی آنها را به دست می آورد . در صورت بدرفتاری میتواند پاداشها را بگیرید و یا به کودک فرصت بدهید تا با رفتار خوب دوباره آنها را  به دست آورد . هرجا  امکان دارد ، از ابزار تصویری استفاده  کنید و با افزودن شمارشگرهایی مثل درجه بندی  شیشه از اینکار را حمایت  کنید .
  • زبان  واحد : وقتی درخواستی دارید از زبان واحدی استفاده  کنید و اگر لازم  است کاری که میخواهید آنها انجام دهند را نشان دهید .
  • تن صدا : تن و میزان صدا هنگام درخواست بسیار مهم است مثلا محکم اما دوستانه  اگر درخواست غیر قابل مذاکره  و بحث باشد. حتی وقتی  که کودک دستور را درک نکند ، ولی تن صدا را تشخیص  میدهد .
  • مرزها : لازم است کودک و والدین مرزهای مربوط به رفتارهای غیرقابل قبول را درک کنند تا اطمینان حاصل کنند  با استراتژیهای ارائه شده تطابق دارد .

چه فعالیت هایی میتواند به بهبود رفتار کمک  کند ؟

  • زمان  استراحت کوتاه : هدف آن ایجاد وقفه برای رفتارهای ناخوشایند است تا فرصتی به کودک داده شود که خودش کاری را تعیین کند قبل از اینکه کار ادامه یابد . زمان استراحت کوتاه بین والدین به بهترین شکل کار خواهد کرد .
  • انتخاب ها : اگر کودک چیزی را میخواهد که به عنوان پیشنهادی محسوب نمی شود مهم است والدین مرزهای آنرا مشخص کنند .  گاهی به معنای ” نه ” گفتن  است و به آن اصرار دارد و بهتر گفته شود : این یک انتخاب نیست بلکه انتخاب بین … یا … است . شما چه انتخابی دارید ؟
  • کم کردم صحبت بی وقفه : از شمارشگرهایی برای صحبت کردن  استفاده  کنید . در طول دوره مختصری ، وقتی کودک مشغول فعالیت خاصی میشود چند شمارشگر تصویری تهیه  کنید ( مثلا ۵ بلوک ) . هر بار که کودک میخواهد با پدر و مادرش صحبت کند کودک باید روی شمارشگر فشار دهد اما والدین بپرسند ، آیا میخواهی از شمارشگر استفاده  کنی ؟ والدین پاسخ نمی دهند مگر اینکه سئوالی پرسیده شود و شمارشگر برداشته شود . بزرگترها به عبارات پاسخ نمی دهند. در عوض آنها این عبارات را نادیده می گیرند و یا می گویند : از اینکه به من گفتید متشکرم ….. اوه آیا شما سئوالی از من پرسیدید ؟ چه سئوالی از من پرسیدید ؟ با گذشت مدت زمانی ، بازگویی عبارات  میتواند کمک کننده  باشد ( مثلا من یک ساندویج دیگر میخواهم لطفا ) علاوه بر اینکه صحبت اضافی کم  شود .
  • نقش بازی کردن : از طریق مدلسازی و نقش بازی ها ، موقعیتهای اجتماعی سازمان یافته ایی ، آموزش داده  شود
  • استفاده از مدلهای نقشی : گروه های کوچک بازی مشارکتی با مدلهای نقشی خوب درست کنید تا فرصتهایی برای تمرین مهارتهای  اجتماعی فراهم  شود .

چرا باید به دنبال درمان باشم اگر متوجه مشکلات رفتاری در کودکم شوم ؟

مداخلات درمانی مهم برای کمک به کودکی با مشکلات رفتاری از جهات زیر مورد توجه  است :

  • تعیین دلیل اصلی چالشهای رفتاری
  • توسعه یک استراتژی مشترک برای رفتارهای چالشی با شمول تمام افراد
  • آموزش همه افراد مشمول برای پاسخ دهی به رفتارهای چالشی به صورتی که به کودک یا رفتارش قدرتی بیش از آن موقعیت داده نشود  و وقوع مجدد رفتار مشابه  به حداقل برسد.
  • جابه جایی مدرسه ممکن  است مشکل باشد اگر آنها تمایلی نسبت به تبعیت  از دستورات در مجموعه آموزشی نداشته  باشند ( برای مثال دستورات کلاسی ، تعهدات انجام تکالیف آموزشی )
  • انزوای اجتماعی نه تنها بر کودک  بلکه بر والدین اثر خواهد گذاشت و قادر به ریسک کردن برای انجام کاری را نیستند یا  نمی توانند کودک را با مراقب تنها بگذارند .
  • انجام برنامه های متداول و وظایف نا آشنا به درستی ممکن است مورد چالش قرار بگیرد .

اگر درمان  نشده رها شود چه مشکلات دیگری ممکن است ایجاد شود ؟

وقتی کودکان مشکلات رفتاری دارند ممکن  است مشکلات دیگری در رابطه با جنبه های زیر هم  داشته باشند :

  • عدم پذیرش ضعیف و انزوای اجتماعی
  • پیروی کردن از دستورات دیگران با حالت قلدرانه مثلا در مدرسه یا در گروه پیش آهنگی
  • نتایج آموزشی ضعیف در نتیجه کودک در وضعیت منفی قرار میگیرد و تمایلی به یادگیری ندارد
  • نه تنها کودک مضطرب میشود بلکه رفتارهایش خارج  از کنترل است وقتی آنها را بشناسد هم با معلم یا پدر و مادر اینگونه رفتار میکند .
  • کمتر لذت بردن از فعالیتهای روزمره ایی مثل حضور در کلاسهای شنا علاوه بر رفتن به سینما / باغ وحش و دیدن دوستان و فامیل
  • اگر بیشتر از این رها شود ، شکستن این چرخه سخت تر خواهد شد و بیشتر تقویت میشود و در نتیجه کودک  میتواند کنترل موقعیتهای چالشی را در دست بگیرد .

چه نوع درمانی برای رفتارهای چالشی پیشنهاد میشود ؟

اگر کودک مشکلاتی در رابطه با رفتارهای چالشی دارد مشاوره با مشور خانواده، رفتاردرمانگر و کار درمانگر توصیه  میشود . آگاهی از این جنبه مهم است به هرحال در بسیاری از موارد ( و نه همه موارد ) مشکلات و علایم بیماری های کودکان ممکن است همپوشانی داشته باشد که توسط روانشناسی و گفتار درمانی مورد بررسی قرار میگیرد.


با تشکر از: تورج عنبرا – کارشناس کاردرمانی

مقالات مرتبط
نظر بدهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. وارد کردن موارد ستاره دار الزامی است