دستکاری و دست ورزی در کودکان

دستکاری و دست ورزی در کودکان

اردیبهشت ۳۰, ۱۳۹۸ تورج عنبرا راهنمای والدین نظرات

دستکاری چیست ؟

مهارتهای دستکاری به توانایی جا به جا کردن اشیا با یک دست بدون کمک دست دیگر اطلاق  میشود . دستکاری ، هنگام گرفتن قطعه  پازل ، کلیدها ، نوشتن  و یا حتی بریدن با قیچی  ، استفاده  می شود .

اینها مهارت هایی است  که اغلب به آنها احتیاج داریم . به هرحال  برای هماهنگی میان مهارتهای مختلف برای انجام  موفق کارها  از جمله کنترل ( ماهیچه ) حرکتی ظریف ، هماهنگی دو طرفه  و غلبه طرفی، هماهنگی دست – چشم به آن نیاز داریم.


چرا مهارت دستکاری  مهم  است ؟

در بسیاری از کارهای روزمره به مهارت کار با یک دست نیاز است . می توان به مواردی مثل  حرکت دادن مداد هنگام نوشتن و نقاشی کردن ، بریدن با قیچی ها ، نگه داشتن  چاقو و چنگال ، بستن دکمه ها ، زیپ لباس ، قزن ها و بندها و برای لباس پوشیدن اشاره کرد .

زمانیکه  مهارت ها سخت باشند ، کودک به سادگی می تواند نا امید شود و از انجام فعالیتهایی که به مهارت کار با دست نیاز دارد امتناع کند در نتیجه به علت عدم انجام کار ، مهارت های اصلاح شده کمتر حاصل میشوند .

کودکانی که فاقد این مهارتها هستند ، اغلب عزت نفس و اعتماد به نفس پایینی دارند .


بلوکهای سازنده  لازم  برای رشد مهارت دستکاری  چیست ؟

  • قدرت دست و انگشتان : توانایی اعمال نیرو  و مقاومت  با استفاده  از دستها و انگشتان به صورتیکه از قدرت ماهیچه ایی برای انجام کار استفاده  میشود .
  • هماهنگی چشم و دست: توانایی پردازش اطلاعات دریافتی از چشم ها برای کنترل و هدایت دستها برای انجام کارهایی مثل کار با قطعات پازل  یا مداد
  • غلبه طرفی یک دست: استفاده هماهنگ و سازگار از یک دست برای انجام کار ، تا مهارتهای دستکاری اصلاح شده  ، پیشرفت  کنند .
  • جدا شدن و تخصصی شدن حرکات انگشتان : استفاده از انگشت شست ، اشاره و میانی برای دستکاری ، در حالیکه انگشت کوچک و انگشت چهارم باز باشد و برای انجام کار استفاده  نشود بلکه فقط سبب ثبات سه انگشت دیگر شود .
  • هماهنگی دو طرفه: استفاده  از دو دست با هم در حالیکه یک دست غالب باشد ( برای مثال تاباندن ریسمان با یک دست  در حالیکه دست دیگر آنرا نگه  میدارد )
  • کنترل وضعی: توانایی حفظ ثبات  تنه  و گردن برای ایجاد هماهنگی بازو و دست برای انجام کار فیزیکی
  • آگاهی بدنی: اطلاعاتی که  مغز از ماهیچه  ها و مفاصل دریافت می کند تا ما را از  موقعیت  و حرکت بدن آگاه سازد تا برای حرکات کنترل شده بعدی استفاده  شود .

در چه صورت  می توانید بگویید کودکم مشکلاتی در مهارت دستکاری دارد ؟

اگر کودک مشکلاتی در مهارت دستکاری داشته باشد ممکن است :

  • از هر دو دست برای فعالیتها استفاده می کند در حالیکه  فقط استفاده  از یک دست لازم  است. ( مثل چیدن  با درست کردن بلوک )
  • اشیا را خلاف جهت بدنشان نگه میدارند یا از تکیه گاه بیرونی( مثل میز )  برای انجام کار استفاده  می کنند به  جای اینکه از دست کمکی برای تثبیت اشیا استفاده  شود .
  • به شکل نا آزموده ایی با اشیا کار می کنند .
  • در مهارت دستکاری و انجام کار بسیار کند عمل می کنند .
  • از انجام فعالیتهایی که به مهارت دستکاری نیاز دارد ( مثل چیدن، نقاشی و بستن دکمه ها و زیپ ها ) اجتناب می کنند .
  • ترجیح می دهند انجام کارهایی را به مهارت دستکاری نیاز دارد مثل لباس پوشیدن ، غذا خوردن و یا نقاشی کردن  را با نظارت و کمک  بزرگترها انجام دهند ( مثلا “پدر لطفا برایم یک ماشین بکش “، در حالیکه خودشان  از انجام ان امتناع  می کنند ) .
  • مهارتهای ضعیفی در استفاده  از مداد و قیچی ها  دارند  .

چه مشکلات دیگری میتواند ایجاد شود وقتی کودک مشکلاتی در مهارت دستکاری دارد ؟

وقتی کودک مشکلاتی در مهارت دستکاری دارد ، ممکن است مشکلات دیگری برایش ایجاد شود :

  • رفتاری : کودک هنگام کار با  اشیای کوچک خشمگین و مایوس می شود و به عنوان افرادی زود رنج  و با تحمل پایین در برابر شکست  توصیف شوند .
  • اعتماد به نفس : کودک ممکن است  به توانایی خود برای انجام کار چندان اطمینان  نداشته باشد بنابراین از انجام ان خودداری  می کند .
  • خود مراقبتی : ممکن است از انجام کار طفره رود یا برای انجام فعالیتهای روزمره ( مثل لباس پوشیدن ، غذا خوردن و مسواک زدن ) متکی به کمک دیگران باشد.
  •  مهارت های حرکتی ظریف: مهارتهای دست و انگشت مثل نوشتن ، چیدن ، باز کردن ظروف غذا ، بستن بند کفش  ، استفاده از موس کامپیوتر  ، باز کردن درها  با کلید .
  • فعالیتهای ساختنی مثل ساختن لگو یا بلوکها ، یا چیدن و چسباندن

برای بهتر شدن مهارت دستکاری چه کاری می توان  انجام داد؟

  • گرفتن و دستکاری : کودک را به انجام فعالیتهایی تشویق کند که  گرفتن و کار با اشیای کوچک مثل پازلها  در آنها لحاظ شده  است و برای نقاشی کردن ، باز کردن ظروف و بستن بندها از مهارت دستکاری استفاده شده  است .
  • بازی های انگشتی : بعضی کارها فقط با یک یا دو انگشت انجام شود ( مثل بازی پوکو )
  • جایزه دادن : وقتی کودک به این فعالیتها مشغول می شود او را تحسین و تشویق کنید و به او جایزه بدهید یا اگر در انجام کاری سخت ، پافشاری می کند .
  • ثبات نیم تنه بالا : کودک را به بازی هایی ترغیب و تشویق کنید که ثبات نیم تنه بالا ( بازو و شانه ) را تقویت می کند ( مثل بالا رفتن از نردبان و راه رفتن با چرخ دستی )
  • کنترل وضعی : به کودک اطمینان دهید میتواند بدنش را برای انجام حرکات اصلاحی بازو و دستها / انگشتان محکم نگه دارد . ممکن است برای انجام آن از میز یا صندلی استفاده  شود .

چه فعالیتهایی میتواند به بهتر شدن مهارت دستکاری کمک کند ؟

  • اشیاء کوچک :  اشیای کوچک ( مثل مهره ، سکه و پاپ کورن)  را با انگشت بردارید و سپس آنها را در دستتان مخفی کنید . سپس دانه دیگری بردارید در حالیکه هنوز دانه های دیگری در دست دارید .
  • مهارتهای جابه جایی : چیزی را از کف دست به نوک انگشتان حرکت دهید و سپس آن را روی میز بگذارید ( و اگر غذاست ان را در دهان بگذارید ) به صورتیکه فقط از سه انگشت استفاده  شود .
  • قلک : سکه هایی را داخل قلک بیاندازد، در ابتدا با استفاده از سه انگشت سکه ها را از کف دست به نوک انگشتان هدایت  کنید .
  • مهره ها : ۲ تا ۳ مهره را با کف دست نگه دارید.
  • بازی هایی با تخته های سوراخ دار : ۲ یا ۳ میله چوبی را با دست ( مثل بالا ) نگه دارید
  • سرپوشهای بطر یهای کوچک  یا خمیردندان را با دست باز و بسته کنید در حالیکه کف یک دست آن را نگه داشته اید.
  • استفاده از قیچی : سعی کنید قیچی را با انگشت شست بگیرید و با استفاده از دست کمکی کاغذ را بگیرید.
  • لباس پوشیدن : بستن دکمه و زیپ ها را با کمک دو دست امتحان  کنید
  • اسباب بازی های ساختنی : با اسباب بازی های مثل: داپلو ، لگو
  • کاردستی درست کردن :  فعالیتهایی انجام دهید که باید بطری هایی را  در آن فشار دهید ( مثل چسباندن ،چسب جلا ، نقاشی برجسته ، رنگ ساختنی )
  • بستن بندها : استفاده از تخته های آموزش دوختن

چرا باید به دنبال درمان باشم اگر متوجه شوم کودکم مشکلاتی در مهارت دستکاری دارد ؟

مداخله درمانی می تواند به حل مشکلات دستکاری کودک به صورت زیر کمک کند :

  • به او کمک شود تا در مهارت های خود مراقبتی متناسب با سنش مثل لباس پوشیدن ، بستن بند کفش ، باز کردن ظروف نهار ، استفاده از کلیدها و بستن ساعت ، مهارتش را بیشتر کند.
  • به کودک کمک کنید تا برای انجام موفق تکالیف متناسب با سنش در گرفتن مداد ، پیشرفت کند.
  • مانع عملکرد ضعیف کودک شوید.
  • به کودک کمک کنید تا به شکل موثری  با اشیای کوچک مثل  بلوکها ، بندها و یا اسباب بازی های دیگر کار کند که هنگام بازی با دوستانش اعتماد به نفس کافی داشته  باشد .
  • به کودک کمک کنید تا توانایی لازم در نگه داشتن و کنترل قیچی را به طور موثری کسب کند .

اگر درمان نشده  رها شود ، سبب بروز چه مشکلات دیگری خواهد شد ؟

وقتی کودک مشکلاتی در مهارت دستکاری دارد ممکن است مشکلاتی به ترتیب زیر داشته باشد :

  • نوشتن با دست ( در مجموعه آموزشی ) که دلیل اصلی عملکرد ضعیف کودکان است با وجودیکه ظرفیت هوشی بالایی دارند.
  • ترتیب دادن و  انجام کارهایی که به چیدن و چسباندن نیاز دارد ( مثل پوستر و اعلانیه )
  • نگه داشتن و کنترل موس برای کار با کامپیوتر ( مثل موس روی کامپیوتر  یا آی پد )
  • لباس پوشیدن ( بستن دکمه ها ، زیپ ها و بند کفش ) و مهارتهای خود مراقبتی دیگر ( مثل مسواک زدن )
  • گرفتن و استفاده  از کارد و چنگال برای غذا خوردن
  • برای انجام درست کارهای روزمره مثل غذا خوردن ، لباس پوشیدن و نوشتن ، مایوس و ناامید میشود.

برای مشکلات دستکاری چه نوع درمانی توصیه میشود ؟

  • اگر کودکتان مشکلاتی در رابطه با مهارت دستکاری دارد ، مشاوره با کار درمانگر توصیه می شود.

با تشکر از: تورج عنبرا -کارشناس کاردرمانی

مقالات مرتبط
نظر بدهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. وارد کردن موارد ستاره دار الزامی است